منوی برگه ها
منوی دسته ها

ارسال شده توسط در ۰۳ فروردین ۱۳۹۲ در ابن سینا, کتاب, منابع و مراجع | ۸ دیدگاه

متن مقدمه شیخ الرئیس ابوعلی سینا بر کتاب «منطق المشرقیین»

متن مقدمه شیخ الرئیس ابوعلی سینا بر کتاب «منطق المشرقیین»

بسم الله الرحمن الرحيم
بالعزيز الحكيم أثق و عليه أتوكل

الحمد لله أهل أن يحمد لعزته و جبروته و نسأله التوفيق لنيل مرضاته و الرأفة عنده و أن يصلي على أنبيائه الهادين و خصوصا على المصطفى محمد و آله الطاهرين

منطق المشرقیین

المقدمة

و بعد فقد نزعت الهمة بنا إلى أن نجمع كلاما فيما اختلف أهل البحث فيه. لا نلتفت فيه لفت عصبية أو هوى أو عادة أو إلف ، و لا نبالي من مفارقة تظهر منا لما ألفه متعلمو كتب اليونانيين إلفا عن غفلة و قلة فهم ، و لما سمع منا في كتب ألفناها للعاميين من المتفلسفة المشغوفين بالمشائين الظانين أن الله لم يهد إلا إياهم ، و لم ينل رحمته سواهم ، مع اعتراف منا بفضل سلفهم [1] في تنبهه لما نام عنه ذووه و أستاذوه و في تمييزه أقسام العلوم بعضها عن بعض ، و في ترتيبه العلوم خيرا مما رتبوه ، و في إدراكه الحق في كثير من الأشياء ، و في تفطنه لأصول صحيحة سرية في أكثر العلوم ، و في اطلاعه الناس على ما بينها فيه السلف و أهل بلاده ، و ذلك أقصى ما يقدر عليه إنسان يكون أول من مد يديه إلى تمييز مخلوط ، و تهذيب مفسد ، و يحق على من بعده أن يلموا شعثه ، و يرموا ثلما يجدونه فيما بناه ، و يفرعوا أصولا أعطاها ، فما قدر من بعده على أن يفرغ نفسه عن عهده ما ورثه منه ، و ذهب عمره في تفهم ما أحسن فيه و التعصب لبعض ما فرط من تقصيره ، فهو مشغول عمره بما سلف ، ليس له مهلة يراجع فيها عقله ، و لو وجدها ما استحل أن يضع ما قاله الأولون موضع المفتقر إلى مزيد عليه أو إصلاح له أو تنقيح إياه.

و أما نحن فسهل علينا التفهم لما قالوه أول ما اشتغلنا به ، و لا يبعد أن يكون قد وقع إلينا من غير جهة اليونانيين علوم ، و كان الزمان الذي اشتغلنا فيه بذلك ريعان الحداثة ، و وجدنا من توفيق الله ما قصر علينا بسببه مدة التفطن لما أورثوه . ثم قابلنا جميع ذلك بالنمط من العلم الذي يسميه اليونانيون (المنطق) – و لا يبعد أن يكون له عند المشرقيين اسم غيره – حرفا حرفا ، فوقفنا على ما تقابل و على ما عصى و طلبنا لكل شي‏ء وجهه ، فحق ما حق و زاف ما زاف.

و لما كان المشتغلون بالعلم شديدي الاعتزاء إلى (المشائين) من اليونانيين كرهنا شق العصا و مخالفة الجمهور ، فانحزنا إليهم و تعصبنا للمشاءين إذ كانوا أولى فرقهم بالتعصب لهم ، و أكملنا ما أرادوه و قصروا فيه و لم يبلغوا أربهم منه ، و أغضينا عما تخبطوا فيه و جعلنا له وجها و مخرجا و نحن بدخلته شاعرون و على ظله واقفون . فإن جاهرنا بمخالفتهم ففي الشي‏ء الذي لم يمكن الصبر عليه ، و أما الكثير فقد غطيناه بأغطية التغافل . فمن جملة ذلك ما كرهنا أن يقف الجهال على مخالفة ما هو عندهم من الشهرة بحيث لا يشكون فيه و يشكون في النهار الواضح . و بعضه قد كان من الدقة بحيث تعمش عنه عيون عقول هؤلاء الذين في العصر ، فقد بلينا برفقة منهم عاري الفهم كأنهم خشب مسندة يرون التعمق في النظر بدعة و مخالفة المشهور ضلالة ، كأنهم الحنابلة في كتب الحديث ، لو وجدنا منهم رشيدا ثبتناه بما حققناه ، فكنا ننفعهم به و ربما تسنى لهم الإيغال في معناه فعوضونا منفعة استبدوا بالتنقير عنها.

و من جملة ما ضننا بإعلانه عابرين عليه – حق مغفول عنه يشار إليه فلا يتلقى إلا بالتعصب . فلذلك جرينا في كثير مما نحن خبراء ببجدته مجرى المساعدة دون المحاقة . و لو كان ما انكشف لنا أول ما انصببنا إلى هذا الشأن لم نبد فيه مراجعات منا لأنفسنا ، و معاودات من نظرنا – لما تبينا فيه رأيا و لاختلط علينا الرأي و سرى في عقائدنا الشك و قلنا لعل و عسى . لكنكم أصحابنا تعلمون حالنا في أول أمرنا و آخره و طول المدة التي بين حكمنا الأول و الثاني ، و إذا وجدنا صورتنا هذه فبالحري أن نثق بأكثر ما قضيناه و حكمنا به و استدركناه ، و لا سيما في الأشياء التي هي الأغراض الكبرى و الغايات القصوى التي اعتبرناها و تعقبناها مئين من المرات . و لما كانت الصورة هذه و القضية على هذه الجملة أحببنا أن نجمع كتابا يحتوي على أمهات العلم الحق الذي استنبطه من نظر كثيرا و فكر مليا و لم يكن من جودة الحدس بعيدا و اجتهد في التعصب لكثير فيما يخالفه الحق فوجد لتعصبه و ما يقوله وفاقا عند الجماعة غير نفسه ، و لا أحق بالإصغاء إليه من التعصب لطائفة إذا أخذ يصدق عليهم فإنه لا ينجيهم من العيوب إلا الصدق.

و ما جمعنا هذا الكتاب لنظهره إلا لأنفسنا – أعني الذين يقومون منا مقام أنفسنا – و أما العامة من مزاولي هذا الشأن فقد أعطيناهم في (كتاب الشفاء) ما هو كثير لهم و فوق حاجتهم ، و سنعطيهم في اللواحق ما يصلح لهم زيادة على ما أخذوه ، و على كل حال فالاستعانة بالله وحده.


[1] یرید به «أرسطو»

۸ دیدگاه

  1. سلام
    لطفا ترجمه متن را بزارید تا استفاده کامل بشود
    ممنون از زحماتتان.

    • درود بر شما.

      تلاش کردیم که ترجمه متن را هم ارائه دهیم، اما متاسفانه ترجمه ای بر این کتاب نیافتیم! از دوستان عزیز تقاضا داریم چنانچه کسی توانایی ترجمه این متن را دارد یا منبعی برای ترجمه آن می شناسد، به ما اطلاع دهد تا آن را در سایت منتشر کنیم.

      ضمناً دوستان و علاقه مندان می توانند برای کسب توضیحات بیشتر در مورد سخنان ابن سینا و نیز محتوای این مقدمه، به کتاب ارزشمند و جدید دکتر غلامحسین ابراهیمی دینانی به نام «سخن ابن سینا و بیان بهمنیار» مراجعه نمایند.

  2. به نام خدا
    با عرض سلام و خسته نباشید خدمت شما دوست داران علم ( حکمت و فلسفه )
    خدا را شکر میکنم که در کشورمان چنین اساتیدی هست و من افتخار دیدن این برنامه های زیبا را پیدا می کنم و با سپاس فراوان از استاد عزیزم جناب دکتر دینانی و سایر عزیزانی که در برپایی این برنامه از سعی خود دریغ نمی کنند که قطعا این به تنهایی عبادت خداست چرا که مردم و به خصوص قشر جوان فرصت یادگیری هر چه بیشتر مطالب زیبای اساتید را پیدا میکنند و زندگی با علم پر کیفیت می شود .
    با سپاس مجدد میخواستم پیشنهادی بدهم و آن اینکه اگر برای استاد عزیزمان و مسءولین این برنامه میسر هست برنامه ای ترتیب دهید که امکان ارتباط مکاتبه ای بیشتری با استاد وجود داشته باشد و طی این مطالب استفاده ی بیشتری از نظرات استادمان ببریم . به صورت طرح سوءال و جواب .
    من خودم شخصآ ۲۱ ساله هستم و در رشته ی فیزیک تحصیل میکنم برنامه ی شما دید وسیع تری به من میدهد و امیدوارم که همه ی ما در سایه ی لطف خداوند و با کمک هم به عاقبت اخروی خوبی برسیم.
    ممنون خدا حافظ

    • عرض ادب و احترام به پیشگاه شما دوست عزیز
      از اینکه ما را مورد تفقد و لطف خود قرار دادید سپاسگزارم. در مورد پیشنهاد شما باید عرض کنم اگر چه این اتفاق کمابیش در این برنامه اتفاق می افتد به این معنی که برخی از سؤالات بینندگان از طریق مجری مطرح شده و مورد بحث قرار می گیرد، اما این پیشنهاد که یک جلسه صرفاً مخصوص پرسش و پاسخ باشد پیشنهاد جدیدی است که تا کنون در این برنامه اتفاق نیفتاده است.

      ضمن تشکر از پیشنهادتان به عرض می رسانم که حتماً آن را با مجری این برنامه جناب دکتر لاریجانی مطرح خواهیم کرد. ضمن اینکه می توانید پیشنهادات یا سؤالات خود را به آدرس ایمیل رسمی این برنامه (marefat@tv4.ir) یا شماره پیامک ۳۰۰۰۴۴۷ ارسال نمایید.

  3. ضمن عرض سلام و ادب به حضور سروران گرامی و مدیر محترم و با معرفت سایت معرفت
    از اینکه در خصوص بیان دیدگاههای فلسفی سایتی به این زیبایی با امکان دانلود فراهم ساخته اید ممنونم و انشاءا… خداوند شما را مشمول عنایات ویژه خود بنماید.
    چند سوال از حضورتان دارم خوشحال میشوم پاسخ آن را بفرمائید :
    ۱- در خصوص تهیه متن pdf صحبت های استاد ارجمند جناب دکتر دینانی در برنامه هایشان نیز اقدامی صورت پذیرفته ؟
    ۲ – آیا امکان استفاده از کتابهای استاد ارجمند جناب دکتر دینانی به صورت pdf وجود دارد ؟
    ۳ – چگونه ازهمایش ها و جلساتی را که استاد ارجمند جناب دکتر دینانی دارند مطلع شویم ؟
    ۴ – چرا قیمت آثاراین بزرگوار به صورت دی وی دی حدود ۲۱۰ هزار تومان است ؟ ما دانشجویان که این همه پول نداریم آیا برای ما به جهت تهیه مجموعه کامل این آثار تخفیفی لحاظ شده است؟
    در پایان جسارت و توقع این حقیر را ببخشید
    برایتان تنی سالم و اندیشه ای خالص برای احیاء علوم دینی از خداوند منان آرزو دارم .

    • بنده هم خدمت شما دوست گرامی عرض درود و احترام دارم.

      ۱. در این مورد هنوز کار شایسته ای در هیچ کجا صورت نگرفته است. البته موارد پراکنده ای از متن برنامه ها در سایت های مختلف وجود دارد اما هنوز کامل نشده و در قالب PDF ارائه نگردیده است.

      ۲. کتاب های استاد هم به دلیل وجود قوانین حقوق ناشر در این زمینه، امکان ارائه آنها به صورت الکترونیکی و کامل وجود نداشته است.

      ۳. برای اطلاع از همایش ها و سخنرانی های عمومی می توانید از طریق وبسایت آثار استاد پیگیر شوید: http://ebrahimi-dinani.com

      ۴. انحصار فروش برنامه های صداوسیما در انحصار شرکت سروش سیماست و محصولات ارائه شده توسط این شرکت هم با قیمت کالای تولیدی فروخته می شوند. جهت ارائه تخفیف هم می تونید از طریق شماره های تماس این شرکت اطلاع پیدا کنید.

      در آخر ضمن تشکر از شما و نظرات لطفتان نسبت به برنامه و وبسایت ما، برایتان آرزوی موفقیت دارم.

  4. با سلام
    دکتر حسین نصر در کتاب نظر متفکران اسلامی درباره طبیعت، تهران، انتشارات خوارزمی ترجمه مقدمه را ذکر کرده است .

  5. ترجمة تقدیم به همه ی دوستان عزیز
    Nαʋɨɖ Aɢɦαʍʊɦαʍʍαɖɨ:
    عُـبَـیـدُڪَ بِـفِـنـَـائِـڪَ:
    برآن شدیم تا کلامی گرد آوریم در مورد اختلافاتی که اهل این بحث داشته اند. و این توجه، جنبه ی تعصّب و یا هوی و عادت یا دوستی نمی باشد؛ و هراسی نداریم از این که این مطالب باعث مفارقت ما از متعلمین کتب یونانی گردد که از سر غلفت و کم فهمی، تعلم یافته اند و دست به قلم برده اند؛ و در کتابهایی که ما تألیف کرده ایم برای عامه ی فلاسفه ای که شیفته ی مشائی بوده اند، و چنین گمان می کنند که خداوند فقط آنها را هدایت کرده ولاغیر، و رحمت او فقط شامل آنها گشته ولاغیر، سخنهایی به گوششان رسیده است؛ که اعتراف کردیم گذشتگانشان از آنها برتر بوده اند ، شاید هشیار گردند به این که پیشینیانشان فضیلت داشتند بر ایشان به واسطه ی تمییز اقسام علوم از یکدیگر و ترتیب علوم بهتر از آنچه ایشان ترتیب داده اند، و در نحوه ی ادراک حق در بسیاری از موجودات و موضوعات، و ذکاوتی که در دریافت صحیح اصول داشتند در اکثر علوم؛ و نحوه ی اطلاع همگان بر آنچه سلفی ها بر آن بوده اند. و این هاست که انسان را دور می سازد از این که اولین کسی باشد که دستها را می گشاید تا مخلوط ها را از هم جدا سازد و مفسد را مهذّب سازد. و سزاوار است که آیندگان بر ترویج آن همت گمارند و شکاف های ایجاد شده را پرنموده و اصول را فروع بخشند. نه این که عهدی که با پیشینیان داشته ، خود را از آن فارغ سازند و عمر خویش را هدر دهند در فهم آنچه نیکوترین است و تعصب داشته باشند نسبت به آنچه در آن قصور می ورزند ؛ بدان شکل که آنقدر عمرش را مشغول پیشینیان سازد که مهلتی برایش باقی نماند که به عقل خویش رجوع کند و چنانچه کم و کسری یا زیاده ای یافت در اصلاح آن بکوشد و پاکسازی نماید.
    و اما ما، فهم گفتار آنها بر ما آسان گشت و بدان مشغول شدیم؛ و در دوران جوانی به علوم یونانیون روی آوردیم و به توفیق الهی در تفطن بر آنچه از آنها رسیده بود؛ به مواردی دست یافتیم و کمبودها را جبران کردیم. سپس قابلیت آن را یافتیم به روشی از علم دست یابیم که یونانی ها آن را منطق می نامند و فکر نمی کنم نزد مشرقیین هم نامی جز این داشته باشد؛ حرف به حرف ؛ و پای آن ایستادیم و سختی ها را به جان خریدیم و در طلبش بر آمدیم و شد آنچه که شد و گذشت آنچه گذشت.
    و زمانی که مشغولین به علم، خود را به هرنحوی به مشائین نسبت می دادند؛ ما که چندان مایل نبودیم از جمع سرپیچی کنیم و با اکثریت مخالفت کنیم؛ به دیگران پشت کرده و به مشائین روی آوردیم و آنچه می خواستند تمام وکمال انجام دادیم و کسری هایشان را جبران کردیم و به آن ، رساندیمشان. از خطاها و لغزشهایشان چشمپوشی کردیم و راهی پیش رویشان نهادیم. و در عین حال که با ایشان بودیم، مطلع از هر چیز بودیم و زیر سایه ی آنها سپری کردیم.
    و اگر جاهایی مخالفتهایی با ایشان داشتیم، در اموری بوده که دیگر نمی شد صبر کرد ولیکن در بیشتر موارد گذشتیم و چشم پوشی کردیم.
    از جمله ی موارد، این بود که خوش نداشتیم جاهلان با آنچه نزد ایشان بود مخالفت ورزند به گونه ای که در آنها هیچگونه شکی نداشته باشند و ظن و گمانی نبرند. و گاه چنان دقت می کردیم به چیزی که دیدگان عقول افرادی که در آن زمانه بودند، آنها را نمی دید و ما با مرافقت آنها ، آنها را عاری از فهم یافتیم؛ گویی چوب خشکی هستند که تعمّق را بدعت می دانند و مخالفت مشهور را گمراهی و ضلالت ، آنها همچون حنابله هستند در علم حدیث؛ اگر در میان آنها رشد یافته ای می یافتیم ، آنچه از حقایق دست یافته بودیم را برایشان به اثبات می رساندیم؛ و بدیشان سود می رساندیم؛ چه بسیار موارد که رفع ابهام در معنا پیش می آمد؛ آنها آن را کنار می گذاشتند و رد می کردند به خاطر استبداد رأی و ایرادگیری از آن.
    و اما آنچه موجب شد تا از اعلان این امر خودداری کنیم، و حق و حقیقت پوشیده بماند، چیزی جز تعصب نبود. و بدین ترتیب در آنچه می دانستیم به گونه ی مساعدت عمل کردیم نه خصومت و ادعای برتری. و اگر از همان ابتدا این شأن خویش را برملا می ساختیم، کسی به ما مراجعه نمی کرد و با نظرات ما مخالفت می کردند و در عقاید ما شک می کردند و چنین و چنان می شد.
    ولیکن شما یاران ما می دانید حال ما در ابتدا و انتهای امر چگونه بوده و هست و در طول مدت حکم اول و ثانی مان به چه نحو بوده ایم. و اگر این را دانسته اید، پس به بیشتر آنچه ما حکم داده ایم اطمینان دارید و نیز در مواردی که اغراض کبری و غایات قصوایی بوده اند که نزد ما معتبرند و بارها و بارها آنها را پیگیری کرده ایم، شک و تردیدی نخواهید داشت.

    و بدین ترتیب، بر آن شدیم کتابی جمع آوریم محتوی بر امهات علم حقی که تا کنون از رأی و نظر بسیار و فکری انباشته، استنباط شده بوده و از حدس و گمان به دور نبوده و بر اثر تعصب نسبت به مخالفین حق به دست آمده بوده و در بین موافقین آن هم، غیر از آن چیزی گفته شده که بوده است؛ و سزاوار نیست کسانی که صدق این علوم برایشان آشکار می شود با

    تعصب بدان روی آورند که چیزی جز صدق و صداقت، آنها را از عیوب نجات نمی دهد.
    و ما این کتاب را جمع آوری نکردیم جز برای خودمان – منظور کسانی که نزد ما از خودند و جایگاهشان محفوظ – و عامه ای که طالب این شأن و مقامند در کتاب شفا، زیاده و بیش از نیازشان بدیشان عطا کردیم، و من بعد نیز بیش از آنچه پیش از این داشته اند و دریافته اند ، بدیشان خواهیم داد؛ و در هر حال از خدای یکتا طلب یاری می کنیم.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *