منوی برگه ها
منوی دسته ها

ارسال شده توسط در ۰۳ بهمن ۱۳۹۲ در تجلی, شناخت شناسی, فصل چهارم | ۲ دیدگاه

حضرت آگاهی یا عالم ناآگاهی؟!

*       استاد! جناب ملاصدرا در ذیل آیه «فَأَيْنَمَا تُوَلُّواْ فَثَمَّ وَجْهُ اللّهِ» [1] تعبیری دارند که با بحث ما متناسب است. ایشان می گویند که منظور آیه از اینکه به مشرق و مغرب نگاه کنید، مشرق و مغرب هر شأنی از شئون الهی در عالم هستی است. ما چیزی نمی بینیم که از دایره وجه الله خارج باشد، اما آن چیزی که باعث می شود توجه انسان ها به آن حقیقت جلب شود، طهارت و پاکی درون هر انسان است. هر چه انسان پاک باشد، بهترین آینه یا به قول امروزی ها بهترین دوربینی که می تواند آن عکس را بگیرد، قلب خود انسان است. لذا آن کسی که خداوند به وجه خود به طور تام و تمام ظهور کرده است، حقیقت محمدیه (ص) است، چرا که:

چون محمد پاک بود زین نار و دود / هر کجا رو کرد وجه الله بود [2]

استاد! آیا از همینجا می توان حدیثی را که فرمود: « إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ آدَمَ عَلَى صُورَتِه » [3] مورد توجه قرار بدیم و بگوییم که صورت، همان مرکز توجه وجه الله است؟

بله، اجازه دهید تا من از نظر اتیمولوژی [4] نکته ای را در باب کلمه «توجه» عرض کنم. وقتی می گوییم چیزی مورد توجه قرار می گیرد یا به چیزی توجه می شود، [باید دقت کرد که] کلمه توجه، مصدر باب تفعّل است و ثلاثی مجرد آن نیز کلمه «وجه» می باشد. پس توجه از وجه می آید؛ یعنی بدون وجه، توجه نیز نخواهد بود. کلمة التوجه من الوجه و توجه کردن یعنی به وجه نگریستن. هر نگرشی به وجه است و هیچ نگرشی بدون وجه امکان پذیر نیست.

دکتر دینانی در برنامه معرفت

واژه هایی که عرفا و حکما بکار برده اند خیلی دقیق بوده است و از این رو کلمه توجه را هم بی دلیل بکار نبرده اند. همان طور که عرض کردم، کلمه توجه از وجه است. کلمه وجه، ثلاثی مجرد توجه است و وقتی به باب ثلاثی مزید تفعل می رود، توجه خواهد شد. بنابراین توجه یعنی به وجه نگریستن و با وجه روبرو شدن؛ من الوجه الی الوجه. خود شما هم از وجه نگاه می کنید؛ در وجه، فی الوجه، من الوجه.

بنابراین همان طور که شما هم اشاره کردید، همه چیز وجوه حق است، چنانکه خود حق هم به خودش توجه کرد؛ یعنی «کُنه» نبود. توجه به خود در آگاهی بود؛ یعنی چون حق تعالی آگاه بود، پس به خود توجه کرد. توجه حق به خویشتن در «حضرت علم» به وقوع پیوست. عرفا از این موضوع به «حضرت علمیه» یاد کرده اند. پس عالم آگاهی و علم، یک حضرت است و اصلاً بیرون از حضرت آگاهی نمی توان حرف زد.

من وقتی از علم صحبت می کنم منظورم مطلق آگاهی است. منظور من از علم، ساینس [5] به معنای جدید نیست. علم یعنی هر آگاهی و هر دانستنی. حال اگر خود آگاهی را به مثابه یک جهان فرض کنیم، بیرون از جهان آگاهی چه چیزی می تواند وجود داشته باشد؟ بیرون از جهان آگاهی چه سخنی می توان گفت؟ اصلاً بیرون از حوزه آگاهی سخنی نمی توان گفت!

من نمی دانم این روزها که بعضی ها از ضمیر ناخودآگاه صحبت می کنند – که خب البته اکنون یک مسئله جهانی است و ما نمی خواهیم آن را خیلی زیر سؤال ببریم – [چگونه متوجه این مطلب نیستند؟] این افراد درباره چیزی صحبت می کنند که ناخودآگاه است و می خواهند انسان را به ناآگاه ببرند! آیا اصلاً می توان به ناآگاه رفت؟! اصلاً آیا ناآگاه برای خودش جایی است؟! این گونه افراد گمان می کنند که عالم ناآگاه یک جایی و فضایی است که آنجا فضای ناآگاه است و می توان وارد این فضای ناآگاه هم شد! در صورتی که این توهمی بیش نیست! در توهم می توان چنین فرض کرد که ما یک فضای ناآگاهی ها داشته باشیم. این یک وهم است، ولی در عالم معقول و برای کسی که تعقل داشته باشد، بیرون از فضای آگاهی چیزی نیست.

بنابراین حدیث «کنت کنزاً مخفیا فأحببت أن أعرف» که شما به آن اشاره کردید مربوط به همین موضوع است. یعنی حق تعالی به مقام ظهور و آگاهی می آید. چون خودش آگاه بود و موجودات هم در پرتو آگاهی حق آگاهی پیدا کردند، آگاهی سراسر عالم را فرا گرفت و همه چیز در جای خود نشست. در عالم آگاهی هر چیز در جای خودش قرار دارد، ولی اگر آگاهی نباشد هیچ چیز بر سر جای خود نخواهد بود و اصلاً نمی توان گفت که جای فلان چیز کجاست و چه چیزی چه جایگاهی دارد. این همان علم عنایی حق تعالی است که عرض کردم شیخ الرئیس برای اولین بار به تفصیل آن پرداخته است.


[1] قرآن کریم، سوره البقره، آیه 115 : « وَلِلّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ فَأَيْنَمَا تُوَلُّواْ فَثَمَّ وَجْهُ اللّهِ إِنَّ اللّهَ وَاسِعٌ عَلِيمٌ ؛ و مشرق و مغرب از آنِ خداست پس به هر سو رو کنید، آنجا روی [به‏] خداست. آری، خدا گشایش گر داناست. »

[2] مولوی، مثنوی معنوی، دفتر اول، بخش ۷۷ – آمدن رسول روم تا امیرالمؤمنین عمر رضی‌الله عنه و دیدن او کرامات عمر را رضی‌الله عنه

[3] شیخ صدوق، التوحید، ١٥٢

[4] ریشه شناسی – Etymology

[5] Science


اطلاعات و مشخصات

شماره سریال: m-021-c

شماره قسمت: 021

مدت زمان: 5:42

فرمت فایل تصویری: | H.264/AVC MPEG-4 | 600×400px | 25fps | 320kbps |

فرمت فایل صوتی: | MP3 | 44.1KHz | Mono | 64kbps |

پیوند کوتاه:
www.maarefat.com/?p=2221

۲ دیدگاه

  1. بگذار آدمها تا می توانند سنگ باشند؛
    مهم این است که تو از نژاد چشمه ای؛
    پس جاری باش و اجازه نده سنگ ها، مانع حرکت تو شوند؛
    آنها را با نوازش هایت ذره ذره خرد کن و از روی آنها با لبخند عبور کن.
    پاینده و بهروز باشید

  2. سه باب افتعال ، انفعال و تفعّل برای اثر پذیری (مطاوَعَه) بکار میره .
    توجه از باب تفعل -> تحت الشعاع اون وجه قرار گرفته و اگر وجه نباشد پس توجه نیست.
    دکتر دینانی گفت : توجه یعنی به وجه نگریستن-> درصورتیکه نگریستن یک امر ارادی است ولی توجه (پذیرش اثر) یک امر غیر ارادی است که اثر از جهت وجه ساتع میشود و به سنسور های متوجه (توجه کننده) برخورد میکند و باعث شکل گیری توجه میشود.
    *** در عالمِ کُن (یا عالم آگاهی ، یا عالم وجود) ->فَیَکون میشود و از اونجاست که تازه ما میتوانیم نظری داشته باشیم و به ما مربوط میشود # ماقبل عالم کُن (عالم کُنه) خدا در کبریایی خودش تنها بوده -> خدا دوست داشته شناخته بشود آنهم به صورت انسانی که نمونه ی کوچکی از الوهیت ، خلاقیت و اراده است ، چیزی که موجودات قبل از او نبودند ، خدا میخواست این موجود {متوجّهِ} وجه خدا بشود ، در غیر اینصورت اگر دنبال نگریستن بود که فرشتگان بودند ؛ توجه ، فهمیدن چیزی است که وجه میخواهد که تو متوجه آن باشی … .
    پس توجه از متوجه (شئ که به آن توجه میشود) به سمت وجه است
    و هر کسی متوجه وجهی از خداست ، مانند آینه های امامزاده که اگه جلوی اونها بایستی ، هرکدام وجهی از تورا نشان میدهند .
    *** و خدا در آن آینه ها توجه به وجه حودش میکند ***
    امام خمینی فرمود : ( شهید نظر میکند به وجه اللّه ) = این نظر میکند یعنی نگریستن -> نگریستن مرتبه ای بالاتر از توجه است چون ارادی است، پس شهید جستجو میکند بعد متوجه میشود بعد مینگرد و بعد هم ذوب در خدا میشود … .
    یا امام علی که فرمود : (عَظُمَ الْخالِقُ فِي أنْفُسِهِمْ{ جانها ، کُنه وجود ، باورها، مطلقاً جای خداست} فَصَغُرَ ما دُونَهُ فِي أعْيُنِهِم{ و غیر از خدا تنها در حد چشمانشان نفوذ داشتند و وارد فکر و جانشان نشدند} )

    موفق باشید
    یا علی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *