منوی برگه ها
منوی دسته ها

ارسال شده توسط در ۲۲ دی ۱۳۹۱ در فصل دوم, فلسفه | ۰ دیدگاه

آغاز و انجام

در ادامه بحث قبلی که پیرامون آب و حقیقت مایه حیات بودن آن صحبت شد، در اینجا ضمن توضیحات تکمیلی، مراتب و علل این حقیقت را بررسی می کنیم تا به سر منشأ آن نائل شویم.

جناب مولوی با هنرمندی تمام در یک شعر می فرماید:

ای تو در کشتی تن رفته به خواب / آب را دیــــــــدی نــــگــــــر در آبِ آب
آب را آبیـســت کــاو مـیـرانـــدش / روح را روحیست کاو می خواندش [1]

لطفاً در مورد این ابیات، توضیحاتی را بفرمایید.

–        بسیار لطیف و زیباست. همان طور که قبلاً عرض کردم، ما «آب» را به حسب ظاهر و در عالم حس، همین جسم سیّال می دانیم. اما همین آب که جسمی سیّال است، روح و معنی آن، «مایه حیات بودن» است. به موازات این آب ظاهری که در ظرف و در کوزه و در نهر و دریاست، آب دیگری هم در معنی است که این آب محسوس را می راند. آب، در رود جریان دارد ولی آب دیگری هم هست که این آب جاری در رود را می راند و آن، معنی «مایه حیات بودن» آب است. معنویت آب محسوس (که مایه حیات همه چیز است)، مایه حیات خود این آب است! آب را آبیست کاو میراندش / روح را روحیست کاو می خواندش. روح هر انسانی، غیر از بدن انسان و در واقع معنویت اوست، از طرف دیگر روحی هم هست که این روح ها را به سوی خود باز می خواند.

«می راند» و «می خواند» که در این شعر مولانا به کار رفته است و در یک مصرع، «می راند» به کار برده و در مصرع دیگر، «می خواند»؛  «می خواند» از آنِ روح است و «می راند» از آنِ آب است. در واقع اشاره به همان مطلبی است که درباره آغاز و انجام عرض کردم. جهان هستی [معلول و ناشی از] یک حیث فاعلی است و یک حیث غایی. فاعل و غایت در اصطلاح حکمای ما، علل وجود نامیده شده اند. چهار علت داریم: علت مادی و علت صوری (که مربوط به ماهیات این عالم است) و علت غایی و علت فاعلی (که علل وجود نامیده شده اند). جنبه فاعلی این عالم همان است که میراند؛ یعنی ایجاد می کند. جنبه غایی، آن است که دو مرتبه به سوی خود می کشد. و همان چیزی که می آفریند، همان نیز دوباره می خواند. این یعنی فاعل و غایت، یک چیز است؛ از حیثی، فاعل است و از حیثی، غایت است. به قول حکیم هیدجی که در این باب، شعر زیبایی فرموده است:

گهی علت غایی و فاعلی / یکی می شود، نیست این مشکلی

آغاز و انجام

یعنی همانی که مبدأ آفرینش است، غایت آفرینش هم هست. آیات قرآن کریم نیز کاملاً این مطلب حکمی را تأیید می کند: « كَمَا بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ » [2] از همان جایی که آغاز شدید، به همان جا بازگشت خواهید کرد. یعنی غایت شما، جایی است که از آن آمده اید. پایان، بازگشت به آغاز است، پس پایان کار و آغاز کار، یک چیز است. در آیه دیگری نیز می فرماید: « إِنَّا لِلّهِ وَإِنَّـا إِلَيْهِ رَاجِعونَ » [3] از جانب حق، به جانب حق؛ از سوی حق و بازگشت به سوی حق. پس هم فاعل و هم غایت، حق تبارک و تعالی است. و بنا بر شعر مولانا، هم اوست که میراند، و هم اوست که می خواند.


[1] مولوی، مثنوی معنوی، دفتر سوم، بخش ۴۹ – اختلاف کردن در چگونگی و شکل پیل

[2] قرآن کریم، سوره الاعراف، آیه 29 : « قُلْ أَمَرَ رَبِّي بِالْقِسْطِ وَأَقِيمُواْ وُجُوهَكُمْ عِندَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَادْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ كَمَا بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ ؛ بگو: پروردگارم به دادگری فرمان داده است، و [اینکه] در هر مسجدی روی خود را مستقیم [به سوی قبله] کنید، و در حالی که دین خود را برای او خالص گردانیده ‏اید وی را بخوانید، همان گونه که شما را پدید آورد [به سوی او] برمی‏گردید. »

[3] قرآن کریم، سوره البقره، آیه 156 : « الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُم مُّصِيبَةٌ قَالُواْ إِنَّا لِلّهِ وَإِنَّـا إِلَيْهِ رَاجِعونَ ؛  کسانی که چون مصیبتی به آن‌ ها رسید گفتند : ما از آن خدا هستیم و به او باز می ‌گردیم. »


اطلاعات و مشخصات

شماره سریال: m-008-d

شماره قسمت: 008

مدت زمان: 3:41

فرمت فایل تصویری: | H.264/AVC MPEG-4 | 600×400px | 25fps | 320kbps |

فرمت فایل صوتی: | MP3 | 44.1KHz | Mono | 64kbps |

پیوند کوتاه:
www.maarefat.com/?p=392

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *